Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
DEHB Nedir?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk döneminde başlayan ve çoğu zaman erişkinliğe kadar devam edebilen nörogelişimsel bir bozukluktur. Bu durum; dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik (hiperaktivite) ve dürtüsellik (impulsivite) belirtileri ile kendini gösterir.
DEHB, çocukların akademik başarısını, sosyal ilişkilerini ve günlük yaşam becerilerini etkileyebilir. Araştırmalar, okul çağındaki çocukların yaklaşık %5-7’sinde DEHB görüldüğünü göstermektedir.
Erkek çocuklarda kız çocuklarına göre daha sık teşhis edilse de, kız çocuklarında belirtiler genellikle dikkat eksikliği şeklinde ortaya çıktığı için tanı bazen gecikebilir.
DEHB’nin oluşumunda genetik faktörler önemli rol oynarken, çevresel faktörler de etkili olabilir.
Erken tanı ve uygun tedavi ile DEHB’li çocuklar başarılı bir akademik ve sosyal yaşam sürdürebilir.
DEHB Türleri
DEHB belirtilerin yoğunluğuna göre üç farklı alt tipe ayrılır.
1. Dikkat Eksikliği Baskın Tip
Bu tipte hiperaktivite çok belirgin değildir, ancak dikkat eksikliği ön plandadır.
Belirtiler:
- Kolay dikkatin dağılması
- Detaylara dikkat etmekte zorlanma
- Unutkanlık
- Görevleri tamamlayamama
- Organizasyon sorunları
- Talimatları takip etmekte zorlanma
Bu çocuklar genellikle sessiz, dalgın ve hayalperest olarak tanımlanır. Özellikle kız çocuklarında daha sık görülür.
2. Hiperaktivite ve Dürtüsellik Baskın Tip
Bu tipte çocuklarda aşırı hareketlilik ve dürtüsel davranışlar ön plandadır.
Belirtiler:
- Yerinde duramama
- Sürekli hareket etme isteği
- Çok konuşma
- Sırasını bekleyememe
- Düşünmeden hareket etme
- Riskli davranışlar sergileme
Bu çocuklar genellikle çevre tarafından “yaramaz” veya “huzursuz” olarak tanımlanabilir.
3. Kombine Tip
En sık görülen DEHB türüdür.
Bu tipte hem:
- dikkat eksikliği
- hiperaktivite
- dürtüsellik
belirtileri birlikte görülür.
Bu durum çocukların okul başarısı, arkadaş ilişkileri ve aile içi iletişiminde daha fazla zorluk yaşamasına neden olabilir.
DEHB Belirtileri Nelerdir?
DEHB belirtileri üç ana grupta incelenir.
Dikkat Eksikliği Belirtileri
- Detaylara dikkat edememe
- Basit hatalar yapma
- Dikkatin kolay dağılması
- Görevleri tamamlayamama
- Talimatları takip etmekte zorlanma
- Eşyaları sık kaybetme
- Günlük işlerde unutkanlık
Hiperaktivite Belirtileri
- Yerinde duramama
- Sürekli kıpırdanma
- Koşma ve tırmanma davranışları
- Sessiz oyun oynamakta zorlanma
- Aşırı konuşma
Dürtüsellik (İmpulsivite) Belirtileri
- Soruyu tamamlamadan cevap verme
- Sırasını bekleyememe
- Başkalarının sözünü kesme
- Düşünmeden hareket etme
- Riskli davranışlar sergileme
DEHB Belirtileri Yaşa Göre Nasıl Değişir?
Okul Öncesi Dönem (3-6 Yaş)
- Aşırı hareketlilik
- Dürtüsel davranışlar
- Tehlikeli hareketler
Okul Çağı (6-12 Yaş)
- Dikkat eksikliği
- Ödev yapma zorluğu
- Organizasyon problemleri
Ergenlik Dönemi
- Zaman yönetimi sorunları
- İçsel huzursuzluk
- Risk alma davranışları
DEHB’ye Eşlik Eden Durumlar
DEHB bazen başka sorunlarla birlikte görülebilir:
- Öğrenme güçlüğü (disleksi vb.)
- Anksiyete
- Depresyon
- Davranım bozuklukları
- Uyku problemleri
- Sosyal beceri eksikliği
Bu nedenle değerlendirme süreci bütüncül bir şekilde yapılmalıdır.
Ne Zaman Uzman Yardımı Alınmalı?
Aşağıdaki durumlarda bir uzmana başvurulması önerilir:
- Çocuğun yaşına göre aşırı hareketli olması
- Dikkat sorunlarının sürekli olması
- Okul başarısında belirgin düşüş
- Arkadaş ilişkilerinde sorunlar
- Özgüven problemleri
- Dürtüsel davranışların artması
DEHB Tanısı Nasıl Konur?
DEHB tanısı uzman psikolog veya çocuk psikiyatristi tarafından yapılan kapsamlı
değerlendirme sonucunda konur.
Değerlendirme sürecinde:
- Aile görüşmeleri
- Öğretmen geri bildirimleri
- Davranış ölçekleri
- Dikkat testleri
- Zeka testleri
kullanılabilir.
Belirtilerin:
- 12 yaşından önce başlaması
- En az 6 ay sürmesi
- Birden fazla ortamda görülmesi
tanı için önemli kriterlerdir.
DEHB Tedavisi
DEHB tedavisinde çok yönlü bir yaklaşım uygulanır.
İlaç Tedavisi
Çocuk psikiyatristi tarafından verilen ilaçlar, beynin dikkat ve dürtü kontrolünü düzenleyen sistemlerini destekler.
Psikolojik Destek
Bilişsel davranışçı terapi ile çocukların:
- dikkat becerileri
- problem çözme becerileri
- dürtü kontrolü
geliştirilebilir.
Aile Danışmanlığı
Ailelerin doğru yaklaşımı öğrenmesi tedavi sürecinde çok önemlidir.
Okul İşbirliği
Öğretmenlerle işbirliği yapılarak sınıf ortamında destekleyici düzenlemeler yapılabilir.
DEHB’li Çocukların Ailelerine Öneriler
- Günlük rutinler oluşturun
- Talimatları kısa ve net verin
- Çocuğun güçlü yönlerini destekleyin
- Kuralları açık şekilde belirleyin
- Olumlu davranışları ödüllendirin
- Ekran süresini sınırlayın
- Düzenli uyku alışkanlığı oluşturun
Sonuç
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, doğru tanı ve uygun tedavi ile yönetilebilen bir durumdur. Erken tanı ve profesyonel destek sayesinde çocuklar akademik ve sosyal yaşamlarında başarılı olabilirler.
Çocuğunuzda DEHB belirtileri olduğunu düşünüyorsanız, bir uzmana başvurmanız önemlidir.
Çocuk ve Fizik Tedavi Tıp Merkezi olarak, DEHB değerlendirme ve tedavi sürecinde uzman kadromuzla çocuklara ve ailelerine destek sunmaktayız.
